آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 674 |
| تعداد مقالات | 7,006 |
| تعداد مشاهده مقاله | 10,334,243 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,528,689 |
تأثیر کشاورزی حفاظتی بر برخی خصوصیات خاک در اراضی دیم شهرستان آققلا، استان گلستان | ||
| مجله پژوهشهای حفاظت آب و خاک | ||
| دوره 32، شماره 3، مهر 1404، صفحه 1-34 اصل مقاله (4.95 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/jwsc.2026.23452.3796 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدمهدی میرزائی1؛ فائزه زعفریان* 2؛ محمداسماعیل اسدی3؛ سمانه محضری4 | ||
| 1گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری | ||
| 2گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران | ||
| 3استادیار و پژوهشگر بینالمللی خاک و آب و کشاورزی حفاظتی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران | ||
| 4دانشآموختهی دکتری، گروه علوم خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران | ||
| چکیده | ||
| چکیده سابقه و هدف: هدف اصلی در تحقیقات خاک، بازنگری در بومسازگان کشاورزی بهمنظور دستیابی بهروشهای پایدار تولید و سودآوری است که ضمن حفاظت از خاک بهعنوان یک منبع تجدید ناپذیر تأمین معیشت خانوارها و حفاظت از منابع طبیعی را به بهترین شکل در دستور کار قرار دهد. نوع سامانه کشت تغییرات بیشماری را در خصوصیات خاک (ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژی خاک) ایجاد میکند. مناطق دیم مستعد تخریب زمین بوده و با دورههای خشک و مسئله کمبود آب مواجه هستند. بنابراین، انتخاب روشهای خاکورزی مناسب و مدیریت صحیح منابع موجود، اقدامات مهمی برای توانمندسازی کشاورزی مطابق با اصول کشاورزی پایدار تلقی میشود. به دلیل حداقل دستکاری خاک و حفظ بقایای محصول در کشاورزی حفاظتی، خاک بهعنوان محیط رشد و توسعه محصول میتواند به لحاظ خصوصیات فیزیکی و شیمیایی شرایط متفاوتی را در کشاورزی حفاظتی و مرسوم داشته باشد. کشاورزی حفاظتی مجموعهای از روشهای مدیریتی است که میتواند جذب کربن در خاک را افزایش دهد و شرایط خاک را برای افزایش رشد محصول بهبود بخشد. بر این اساس هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی تأثیر کشاورزی حفاظتی بر برخی خصوصیات خاک در اراضی دیم است. مواد و روشها: پژوهش حاضر در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در دو منطقه در استان گلستان، شهرستان آققلا واقع در شمال استان با عرض جغرافیایی 37 درجه و صفر دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 54 درجه و 27 دقیقه شرقی در تاریخ 8/8/1401 شروع و در تاریخ 9/8/1402 خاتمه یافت. ویژگی منطقه یک (حومه) و منطقه دو (بخش هفت) به ترتیب متوسط بارندگی درازمدت 350-250 و 210-130 میلیمتر، متوسط تبخیر سالیانه 1800 و 2400 میلیمتر، متوسط حداقل وحداکثر درجه حرارت درازمدت 5- تا 39 و 12- تا 49 سانتیگراد، ارتفاع از سطح دریا 16- و 6- متر، دامنه بافت خاک سیلت رس لوم تا سیلت لوم و رس لوم یا سیلت رس لوم، مساحت کل اراضی مورد مطالعه 70 و 80 هکتار، کشت غالب منطقه یک گیاه گندم و کشت غالب در منطقه دو گیاه جو است. تیمارهای آزمایشی شامل خاکورزی مرسوم در منطقه یک (CT1)، سال اول بیخاکورزی + حفظ بقایا + بدون تناوب در منطقه یک (NT11)، سال دوم بیخاکورزی + حفظ بقایا + بدون تناوب در منطقه یک (NT12)، سال دوم بیخاکورزی + حفظ بقایا + رعایت تناوب در منطقه یک (NT12R)، سال سوم بیخاکورزی + حفظ بقایا+ رعایت تناوب در منطقه یک (NT13R)، خاکورزی مرسوم در منطقه دو (CT2)، سال اول بیخاکورزی + حفظ بقایا + بدون تناوب در منطقه دو (NT21) و سال دوم بیخاکورزی + حفظ بقایا+ بدون تناوب در منطقه دو (NT22) بودند. برای بررسی تأثیر عمق نمونهبرداری روی خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و همچنین میزان تراوش پذیری خاک، نمونهبرداری از چهار عمق (صفر تا 5، 5 تا 10، 10 تا 20 و 20 تا 30 سانتیمتری) خاک از مجاورت محل آزمایش استوانه مضاعف بهمنظور افزایش دقت آزمایش تراوش پذیری مزارع کشت مرسوم و کشاورزی حفاظتی انجام و هر نمونه مستقل کدگذاری و برای انجام آزمایشها به آزمایشگاه منتقل شد و برخی خصوصیات شامل کربن آلی خاک، قابلیت هدایت الکتریکی خاک، جرم مخصوص ظاهری خاک و تخلخل خاک، اندازهگیری و محاسبه شد و رطوبت خاک، نفوذ تجمعی و سرعت نفوذ آب نیز در مزرعه اندازهگیری شدند. جهت اندازهگیری رطوبت خاک، طی دو مرحله اواخر ساقهدهی و اوایل دانهبندی گندم در منطقه یک و جو در منطقه دو بهصورت مرکب پس از برداشت با مته نمونهبرداری، خاک توزین و به مدت ۲۴ ساعت در دمای ۱۰۵ درجه سلسیوس در آون نگهداری و مجدداً توزین شد و درصد رطوبت وزنی خاک محاسبه شد. برای اندازهگیری تراوش پذیری خاک به روش استوانه مضاعف در یک شعاع 10 متری در سه تکرار برای هر محل در اواخر تیر ماه سال 1402 انجام شد. از میان تکرارها، دادههای مشکوک و یا دادههایی که در حین انجام آزمایش به هر دلیلی با مشکل مواجه بودند؛ از نتایج نهایی حذف و یا آزمایش مجدد صورت گرفت. در پایان این مرحله مقادیر تراوش پذیری نهایی به سانتیمتر در ساعت برای هر تکرار جداگانه ثبت شد. بعد از اتمام محاسبات آزمایشگاهی و مزرعهای، دادههای حاصله با استفاده از نرمافزارSAS نسخه (4/9) مورد تجزیهوتحلیل آماری قرار گرفتند و مقایسه میانگینها بهروش آزمون چند دامنهای دانکن انجام شد. یافتهها: نتایج نشان داد که بیشترین مقدار کربن آلی خاک در عمقهای صفر تا 5، 5 تا 10، 10 تا 20 و 20 تا 30 سانتیمتری به ترتیب با میانگینهای 54/1، 46/1، 42/1 و 36/1 درصد، بیشترین تخلخل خاک در عمقهای صفر تا 5، 5 تا 10، 10 تا 20 و 20 تا 30 سانتیمتری به ترتیب با میانگینهای 00/61، 67/33، 59/57 و 33/54 درصد، کمترین میزان هدایت الکتریکی خاک در عمقهای صفر تا 5، 5 تا 10، 10 تا 20 سانتیمتر به ترتیب با میانگینهای 25/1، 36/1 و 88/1 دسیزیمنس بر متر و کمترین جرم مخصوص ظاهری خاک به ترتیب با میانگینهای 24/1، 26/1 و 28/1 گرم بر سانتیمتر مکعب در تیمار NT13R مشاهده شد.. همچنین میزان کربن آلی تیمار خاکورزی مرسوم (CT1) در عمقهای 10 تا 20 و 20 تا 30 سانتیمتر بیشتر از برخی تیمارهای بیخاکورزی بود. از طرف دیگر، کمترین میزان تخلخل در تمامی عمقها برای تیمار NT12R ثبت شد. با توجه به نتایج به دست آمده، تنها در پائینترین عمق خاک (20 تا 30 سانتیمتر) تیمار NT12 کمترین میزان هدایت الکتریکی را داشت؛ درحالیکه بیشترین میزان هدایت الکتریکی در همه عمقها مربوط به تیمارهای خاکورزی مرسوم بود. همچنین کمترین جرم مخصوص ظاهری در عمق 20 تا 30 سانتیمتر خاک مربوط به تیمار CT2 بود که بین این تیمار و تیمارهای NT13R، NT12 و NT12R اختلاف معنیداری وجود نداشت. علاوهبراین، بیشترین میزان رطوبت خاک با میانگینهای 49/13 و 48/17 درصد به ترتیب در عمقهای صفر تا 10 و 10 تا 30 سانتیمتر مربوط به تیمار NT12R بود. از طرفی رطوبت خاک در تیمارهای بی خاکورزی NT12R (منطقه یک) و NT22 (منطقه دو) نسبت به تیمارهای خاکورزی مرسوم مربوط به این مناطق (CT1 و CT2) در عمق صفر تا 10 سانتیمتر خاک به ترتیب افزایش 3/46 و 4/85 درصدی و در عمق 30-10 سانتیمتر به ترتیب افزایش 37 و 9/35 درصدی داشتند از طرف دیگر، بیشترین نفوذ تجمعی و سرعت نفوذ آب در خاک به ترتیب با میانگینهای 50/20 سانتیمتر و 83/84 میلیمتر بر ساعت در تیمار CT1 رؤیت شد. نتیجهگیری: نتایج پژوهش حاضر حاکی از آن بود که رعایت اصول سهگانه بههمپیوسته کشاورزی حفاظتی شامل عدم خاکورزی+ حفظ بقایا+ تناوب با گذشت زمان سبب بهبود اکثر خصوصیات خاک بهجز نفوذ تجمعی و سرعت نفوذ آب در خاک در طول مدت اجرای این پژوهش شد که با گذشت زمان و سابقه طولانیتر کشاورزی حفاظتی سرعت نفوذ آب در خاک نیز امکان افزایش وجود دارد. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که تیمار بیخاکورزی اثرات مثبتی روی خصوصیات خاک دارد؛ بهطوریکه تیمار بیخاکورزی سبب افزایش میزان کربن آلی خاک، کاهش هدایت الکتریکی خاک و افزایش میزان رطوبت خاک گردید؛ اما برای حصول نتایج بهتر نیاز به یک دوره چند ساله است که میتواند حتی در عملکرد گیاه زراعی هم اثرگذار باشد. نتایج این تحقیق در بخش شاخصهای شیمیایی خاک نشان داد که کشاورزی حفاظتی با توجه به مناطق و اقلیمهای مختلف، رفتارهای متفاوتی از خود نشان داده است. پیشنهاد میشود در تحقیقات آینده عوامل محیطی (نظیر بارندگی، دما، درجه حرارت) و مدیریتی مختلف (نظیر انواع کارندهها، انواع خاکورزی، نوع ارقام، تاریخ کاشت) را برای توضیح بهتر فرآیندهای تأثیرگذار کشاورزی حفاظتی بر خواص شیمیایی خاک، در نظر گرفته شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تخلخل؛ حفاظتی؛ سرعت نفوذ؛ کربن آلی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 138 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 116 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب