آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 691 |
| تعداد مقالات | 7,143 |
| تعداد مشاهده مقاله | 11,485,637 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,416,565 |
ارزیابی مقایسه‌ای اثر قطع درخت و کوبیدگی خاک در دپوی چوب بر رژیم نوری و تغییر پوشش گیاهی کف جنگل راشستان خیرود، نوشهر | ||
| پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 09 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/jwfst.2026.25005.2173 | ||
| نویسندگان | ||
| امیرمحمد علی‌حسینی1؛ مقداد جورغلامی* 2؛ وحید اعتماد3 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 2استاد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| 3دانشیار گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: جنگل‌های راش هیرکانی به‌عنوان اکوسیستم‌های حساس و ارزشمند، در برابر اختلالات ناشی از عملیات چوبکشی گذشته (پیش از اجرای طرح «توقف برداشت» از سال ۱۳۹۶) که بدون رعایت اصول و ضوابط فنی مربوطه انجام شده بود، آسیب‌پذیر هستند. رفت‌وآمد ماشین‌های چوبکشی خارج از مسیرهای استاندارد تعیین‌شده و احداث دپوهای چوب در مناطق نامناسب و با ابعاد بزرگ‌تر از استاندارد فنی، با حذف تاج‌پوشش و تغییر رژیم نوری کف جنگل، ساختار و ترکیب پوشش گیاهی زیراشکوب را دچار تغییر کرده است. اگرچه بهره‌برداری چوب از سال ۱۳۹۶ متوقف شده است، اما آثار باقی‌مانده از این عملیات همچنان پابرجاست و مطالعه حاضر به ارزیابی این اثرات ماندگار در دپوهای چوب می‌پردازد. با وجود پژوهش‌های متعدد، سهم مستقل رژیم نوری در تفکیک از فشردگی خاک بر تغییر پوشش علفی دپوهای چوب هیرکانی پس از دو دهه ناشناخته مانده است، در حالی که تعیین عامل غالب (نور یا فشردگی) برای طراحی راهکارهای احیا و کاهش اثرات ماندگار بهره‌برداری ضروری است؛ این پژوهش با طراحی شبه‌آزمایشی سه‌گانه شامل دپوی قطع‌شده، دپوی بدون قطع و شاهد، برای نخستین بار در جنگل خیرود این دو عامل را تفکیک می‌کند. مواد و روش‌ها: این پژوهش در قالب یک طرح شبه‌آزمایشی با سه تیمار در دپوهای چوب جنگل خیرود انجام شد: (۱) دپوی دارای قطع درخت همراه با کوبیدگی شدید خاک (پارسل‌های ۲۱۲ و ۲۱۴)، (۲) دپوی فاقد قطع درخت اما دارای کوبیدگی شدید و تاج‌پوشش بسته (پارسل ۲۱۳)، و (۳) مناطق شاهد دست‌نخورده مجاور (در فاصله حداقل 30 متری از لبه دپو). در هر دپو ۶ قطعه نمونه یک متر مربعی (۱ × ۱ متر) به‌صورت منظم و در هر منطقه شاهد ۴ قطعه نمونه مستقر شد (در مجموع 81 قطعه نمونه). شدت روشنایی (LUX) با لوکس‌متر دیجیتال و تشعشع فعال فتوسنتزی (PAR) با دستگاه SunScan به‌صورت هم‌زمان در مرکز هر قطعه نمونه اندازه‌گیری شد. شاخص‌های تنوع زیستی شامل شانون-وینر، سیمپسون، مارگالف، یکنواختی و غالبیت، و نیز ترکیب فلورستیک و فراوانی گونه‌های علفی در هر قطعه نمونه تعیین گردید. برای مقایسه تیمارها از تحلیل واریانس یک‌طرفه و آزمون توکی و برای بررسی روابط میان متغیرها از تحلیل مؤلفه‌های اصلی استفاده شد. یافته‌ها: میانگین شدت نور در منطقه شاهد 19/1225 لوکس، در دپوی بدون قطع 33/2158 لوکس و در دپوی قطع‌شده 67/3031 لوکس بود. میانگین تشعشع فعال فتوسنتزی به‌ترتیب ۱۳/۳۹، ۲۸/۸۴ و ۴۳/۰۹ میکرومول بر مترمربع در ثانیه ثبت شد. تعداد کل گیاهان علفی در شاهد 70/85، در دپوی بدون قطع 28/101 و در دپوی قطع‌شده 72/162 پایه در مترمربع بود. شاخص شانون-وینر به‌ترتیب 78/1، 58/2 و 92/2 و شاخص غالبیت 22/0، 10/0 و 07/0 محاسبه شد. گونه‌های نورپسند مانند فرفیون (Euphorbia amygdaloides) و ملف (Oplismenus undulatifolius) در دپوی قطع‌شده غالب شدند و گونه‌های سایه‌پسند مانند آسپرولا (Asperula odorata) و ترشک (Oxalis acetosella) به‌شدت کاهش یافتند. در دپوی قطع‌شده هیچ گونه درختی مشاهده نشد. تحلیل مؤلفه‌های اصلی نشان داد که دو مؤلفه اول در مجموع ۸۲/۹ درصد از واریانس کل را تبیین می‌کنند. مؤلفه اول (2/70 درصد) با شدت نور، تشعشع فعال فتوسنتزی ، کوبیدگی خاک و شاخص‌های تنوع زیستی همبستگی قوی داشت و مؤلفه دوم (7/12 درصد) با عناصر غذایی خاک و گونه‌های درختی سایه‌پسند مرتبط بود. نتیجه‌گیری: رژیم نوری به‌عنوان فیلتر محیطی مستقل، ترکیب پوشش علفی دپوها را از گونه‌های سایه‌پسند به نورپسند تغییر داد؛ افزایش تشعشع فعال فتوسنتزی در دپوی قطع‌شده (09/43 میکرومول) به غلبه فرفیون و ملف و توقف کامل زادآوری درختی انجامید. شاخص‌های تنوع افزایش یافت، اما این «تنوع کاذب» با حذف گونه‌های شاخص جنگل همراه بود. یافته خاص این مطالعه، نقش تعیین‌کننده تشعشع فعال فتوسنتزی در تفکیک اثر نور از فشردگی است که لزوم کاهش ابعاد دپوها و حفظ تاج‌پوشش حاشیه را برای مدیریت پایدار نشان می‌دهد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تنوع زیستی؛ پوشش علفی زیراشکوب؛ ترکیب فلورستیک؛ تنوع کاذب؛ همگن‌سازی زیستی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 0 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب