آمار
| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شماره‌ها | 688 |
| تعداد مقالات | 7,127 |
| تعداد مشاهده مقاله | 11,301,522 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,261,534 |
اثر غنی‌سازی زیستی ورمی‌کمپوست با باکتری‌های محرک رشد بر رشد و عملکرد ریحان و ویژگی‌های زیستی خاک | ||
| مجله پژوهش‌های حفاظت آب و خاک | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 14 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/jwsc.2026.23892.3822 | ||
| نویسندگان | ||
| الناز فتاحی1؛ علی بهشتی آل آقا* 2؛ روح الله شریفی3؛ حمیدرضا چقازردی4 | ||
| 1کارشناس ارشد بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک، گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | ||
| 2دانشیار گروه علوم و مهندسی خاک، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | ||
| 3دانشیار گروه گیاه پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران | ||
| 4استادیار گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: رشد روزافزون جمعیت جهانی و افزایش تقاضا برای محصولات کشاورزی با کیفیت، استفاده بهینه از نهاده‌های کشاورزی را به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل کرده است. در کشاورزی مدرن، کودهای شیمیایی به‌دلیل فراهم‌سازی سریع عناصر غذایی، نقشی کلیدی دارند، اما استفاده بی‌رویه از آن‌ها می‌تواند پیامدهایی نظیر آلودگی آب، کاهش فعالیت‌های زیستی خاک، و افت بهره‌وری بلندمدت خاک را به همراه داشته باشد. از سوی دیگر، کودهای آلی مانند ورمی‌کمپوست، با بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک، جایگاه مهمی در کشاورزی پایدار دارند. ورمی‌کمپوست به دلیل دارا بودن مواد مغذی، ترکیبات هیومیکی و میکروارگانیسم‌های مفید، موجب افزایش حاصلخیزی و فعالیت زیستی خاک می‌شود، اما نیاز به مقادیر زیاد آن برای دستیابی به نتایج مطلوب، چالشی اقتصادی و اجرایی محسوب می‌شود. در این راستا، غنی‌سازی زیستی ورمی‌کمپوست با باکتری‌های محرک رشد گیاه (PGPB) به‌عنوان راهکاری نوین برای افزایش کارایی آن مطرح شده است. این باکتری‌ها از طریق مکانیسم‌هایی نظیر تثبیت نیتروژن، حل فسفر و تولید هورمون‌های رشد، موجب تحریک رشد گیاه و افزایش جمعیت میکروبی خاک می‌شوند. ریحان (Ocimum basilicum L)، به دلیل کاربرد گسترده در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی، و حساسیت بالا به شرایط تغذیه‌ای، مدلی مناسب برای ارزیابی این اثرات در شرایط کنترل‌شده به شمار می‌رود؛ بنابراین هدف این پژوهش، بررسی تأثیر ورمی‌کمپوست غنی‌شده با سویه‌های منتخب باکتریایی بر رشد ریحان و شاخص‌های زیستی خاک در شرایط گلخانه‌ای است. مواد و روش‌ها: این مطالعه در سال ۱۳۹۸ در گلخانه دانشگاه رازی کرمانشاه در قالب طرح کاملاً تصادفی با ۶ تیمار و ۴ تکرار انجام شد. تیمارها شامل ورمی‌کمپوست بدون تلقیح (شاهد مثبت)، کود دامی پوسیده (شاهد)، و چهار نوع ورمی‌کمپوست غنی‌شده با سویه‌های Bacillus megaterium 56، Bacillus velezensis FOL، Bacillus pumilus INR7 و Pseudomonas putida 54 بودند. باکتری‌ها از دو منبع تأمین شدند، بخشی از بدن کرم‌های خاکی و ورمی‌کمپوست جداسازی شدند و بخشی از کلکسیون میکروبی گروه گیاه‌پزشکی دانشگاه رازی کرمانشاه تهیه گردیدند. برای جداسازی، از نمونه‌های ترکیبی ورمی‌کمپوست و کرم‌ها پس از رقیق‌سازی سریالی و کشت روی محیط آگار، ۶۰ جدایه باکتریایی استخراج و خالص‌سازی شدند. سپس برای غربال‌گری، اثر آن‌ها بر صفات رشدی ریحان در قالب ۶۰ تیمار و ۳ تکرار در گلخانه بررسی شد و در نهایت چهار سویه با عملکرد برتر برای غنی‌سازی انتخاب گردیدند. برای تولید ورمی‌کمپوست، از مخلوط کود گاوی کاملاً پوسیده و بقایای گیاهی (تفاله سیب، هویج و پوست تخم‌مرغ با نسبت مساوی) با نسبت وزنی ۳:۱ استفاده شد. هر سبد پلاستیکی حاوی ۱۰ کیلوگرم این مخلوط بود و به هر سبد ۵۰۰ میلی‌لیتر سوسپانسیون باکتری با جمعیت تقریبی 109×1 سلول اضافه گردید. مواد به مدت سه ماه در حضور کرم‌های خاکی (Eisenia foetida) تجزیه شدند و سپس ورمی‌کمپوست غنی‌شده حاصل مورد استفاده قرار گرفت. بذرهای ریحان رقم شیرین پس از ضدعفونی سطحی، در گلدان‌های حاوی مخلوط خاک استریل، ماسه و ورمی‌کمپوست (۱:۱:۲) کشت شدند. آبیاری یک روز در میان انجام گرفت. شصت روز پس از کشت، پیش از گل‌دهی، گیاهان برداشت و صفات رشدی شامل وزن تر و خشک اندام هوایی و ریشه و ارتفاع گیاه، و شاخص‌های زیستی خاک شامل تنفس میکروبی پایه، کربن زیست‌توده میکروبی (MBC)، کسر متابولیک (qCO2) و تنفس ناشی از سوبسترا (SIR) اندازه‌گیری شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری SAS نسخه ۹.۴ تجزیه و تحلیل و با آزمون دانکن در سطوح احتمال ۱ و ۵ درصد مقایسه شدند. یافته‌ها: تیمارها اثر معنی‌داری (۱%) بر تمامی صفات رشدی ریحان داشتند. بیشترین وزن تر اندام هوایی (۷۲/۳۰ گرم در گلدان) در تیمار ورمی‌کمپوست غنی‌شده با Bacillus megaterium 56 مشاهده شد، در حالی که کمترین مقدار (۴۷/۱۲ گرم) مربوط به تیمار غنی‌شده با Pseudomonas putida 54 بود. این تفاوت نشان‌دهنده نقش سویه باکتریایی در کارایی ورمی‌کمپوست است. در ارتفاع گیاه، تیمار Bacillus megaterium 56 بیشترین ارتفاع (6/26 سانتی‌متر) و تیمار کود دامی کمترین ارتفاع (17/13 سانتی‌متر) را داشت. وزن تر ریشه در تیمار ورمی‌کمپوست ساده (62/19 گرم) بیش از سایر تیمارها بود، در حالی که بیشترین وزن خشک ریشه (33/2 گرم) در تیمار Bacillus velezensis FOL مشاهده شد. کمترین وزن تر و خشک ریشه به تیمار Pseudomonas putida 54 تعلق داشت. در ویژگی‌های زیستی خاک، تیمار Bacillus megaterium 56 بالاترین میزان تنفس میکروبی (۲۷۵ میلی‌گرم کربن بر کیلوگرم خاک در روز) را نشان داد و کود دامی کمترین مقدار (6/190 میلی‌گرم کربن بر کیلوگرم خاک در روز) را داشت. بیشترین کربن زیست‌توده میکروبی (98/317 میلی‌گرم بر کیلوگرم خاک) در ورمی‌کمپوست بدون تلقیح و کمترین مقدار (48/238 میلی‌گرم بر کیلوگرم خاک) در تیمار Pseudomonas putida 54 ثبت شد. در مورد شاخص‌های qCO2 و SIR، تفاوت آماری معنی‌داری بین تیمارها مشاهده نشد. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که استفاده از ورمی‌کمپوست غنی‌شده با باکتری‌های محرک رشد، به‌ویژه Bacillus megaterium 56، می‌تواند رشد ریحان و برخی شاخص‌های زیستی خاک را بهبود دهد. به‌نظر می‌رسد این بهبود به‌دلیل افزایش فراهمی عناصر غذایی، تحریک فعالیت میکروبی خاک و تولید هورمون‌های گیاهی باشد. با وجود عملکرد مثبت برخی سویه‌ها، تفاوت میان آن‌ها مانند ضعف تیمار Pseudomonas putida 54 نشان‌دهنده اهمیت انتخاب صحیح و هدفمند سویه‌های باکتریایی است. ورمی‌کمپوست بدون تلقیح نیز عملکرد نسبتاً بالایی داشت، که بر کارایی ذاتی آن در بهبود رشد گیاه تأکید دارد. با این حال، تأثیر غنی‌سازی بیشتر در بهبود فعالیت‌های زیستی خاک نمایان بود تا در ارتقای زیست توده گیاهی. معنی دار نشدن کسر متابولیک و تنفس ناشی از سوبسترا می‌تواند بیان کننده حساسیت کمتر این شاخص‌ها یا تفاوت‌های جزئی در کارایی متابولیک میکروبی باشد. در مجموع، نتایج این پژوهش کاربرد ورمی‌کمپوست غنی‌شده را به‌عنوان گزینه‌ای امیدبخش در راستای کاهش مصرف کودهای شیمیایی، بهبود سلامت خاک و افزایش تولید گیاهان دارویی معرفی می‌کند. برای تأیید نتایج در شرایط واقعی زراعی، انجام مطالعات میدانی بلندمدت در اقلیم‌ها و خاک‌های متنوع ضروری است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| کرم خاکی؛ کود دامی؛ کود زیستی؛ گیاه دارویی؛ مواد آلی خاک | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 0 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب