| تعداد نشریات | 14 |
| تعداد شمارهها | 688 |
| تعداد مقالات | 7,127 |
| تعداد مشاهده مقاله | 11,316,959 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,267,013 |
برنامه احیا و توسعه جنگل در استان کردستان؛ چالشها و برنامههای علمی-عملی مرتبط | ||
| پژوهشهای علوم و فناوری چوب و جنگل | ||
| مقاله 3، دوره 33، شماره 2، تیر 1405، صفحه 51-68 اصل مقاله (1.32 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/jwfst.2026.24460.2144 | ||
| نویسندگان | ||
| مازیار حیدری* 1؛ شیدا خسروی2؛ سامان ملکی3 | ||
| 1دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و | ||
| 2پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج | ||
| 3کارشناس تحقیقات، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش | ||
| چکیده | ||
| سابقه و هدف: جنگلهای زاگرس همواره جایگاهی ویژه در زندگی و معیشت جوامع محلی داشته و مواهب این جنگلها سبب وابستگی فراوان جنگلنشینان به منابع جنگلی گردیده است. بهرهبرداریهای غیراصولی در بیشتر مناطق سطح تاج پوشش جنگل و پارامترهای کمی و کیفی درختان را کاهش داده و اهمیت برنامه احیاء و توسعه جنگل را در ناحیه رویشی زاگرس دوچندان نموده است. هدف از این پژوهش ارزیابی برنامه احیا و توسعه جنگل در استان کردستان؛ شناسایی مهمترین چالشها و تدوین برنامههای علمی-عملی برای این برنامه است. مواد و روشها: برای تشریح وضعیت کنونی (States) برنامه احیا و توسعه جنگل، آمار و عملکرد ده ساله استان کردستان در برنامه احیا و توسعه جنگل بررسی و ارزیابی شد، سپس عوامل فشار، نیروهای محرکه، عارضه و پاسخهای مدیریتی ارزیابی شدند. کاهش سطح جنگلها ومراتع استان در یک دوره ده ساله، آمار عملکرد اداره کل منابع طبیعی وآبخیزداری استان کردستان در یک دوره ده سال (1399-1389) ارزیابی شدند. با پایش میدانی جنگلکارهای اجرا شده در سال بعد (سال دوم بعد کاشت) و سال پنجم بعد از کاشت، وضعیت استقرار جنگلکاریها وبذر کاریهای اجرا شده در چالههای با ابعاد مختلف (از 30 سانتیمتر تا یک متر مربع) بررسی شد. سپس با اطلاعات کسب شده یک چارچوب دپسیر برای برنامه احیا و توسعه جنگل در استان کردستان تدوین شد و در ادامه چارچوب دپسیر اختیار 25 نفر از کارشناس خبره حوزه جنگلداری و افراد باتجربه و دهیاران از جوامع محلی قرار داده شد. یافتهها: نتایج نشان داد که پس از پنج سال کاشت نهال در سامانههای سطوح آبگیر و چالههای عمیق (با ابعاد 100 سانتیمتر) دارای استقرار بیشتر از 40 درصد بودند و استفاده از چالههای کاشت با ابعاد 70×70×70 سانتیمتر و 100×100×100 سانتیمتر و استفاده از سامانههای سطوح آبگیر سبب افزایش استقرار نهالها شد. دیگر یافتهها نشان داد که در یک دوره دهساله سطح جنگلها و مراتع استان به میزان 2/32 و6/15 درصد کاهشیافته است. وضعیت کنونی بومسازگان در برنامه احیا و توسعه نشان داد که در یک دوره دهساله بیشترین سطح جنگلکاریهای کل (تمامی موارد) در سالهای 1395 و 1398 (به ترتیب با 2925 و 2555 هکتار) صورت گرفته است و جنگلکاریهای با توسعه جنگل با نهال و غنیسازی جنگل با بذر به ترتیب 28 و 21 درصد از کل جنگلکاریهای اجرا شده را پوشش دادند. تحلیل دپسیر نشان داد که مهمترین عوامل پیشران و مؤثر در شکلگیری وضعیت موجود به ترتیب 1- پایین بودن سطح درآمد (فقر)، 2- افزایش ارزش ملک و عرصههای کشاورزی در چند سال اخیر، 3- نشان دادن مالکیت بر جنگل و مرتع، 4- نگرانی از آینده و حرص و طمع و 5- پایین بودن آگاهی جوامع محلی از اهمیت محیطزیست و جنگل بودند. در پاسخ به وضع موجود، در استان کردستان سالانه 700 هکتار زارعت چوب، 1200 هکتار جنگلکاری، اختصاص 25 درصد از اعتبارات آبخیزداری به فعالیتهای بیولوژیکی و سهم بیش از 60 درصدی زراعت چوب در پویش یک میلیارد در استان کردستان را در قالب پاسخهای مدیریتی اجرا نموده است. نتیجهگیری: بر اساس یافتههای پژوهش، تقویت یگان حفاظت منابع طبیعی (در راستای حفاظت از منابع طبیعی و کاهش تخریب این منابع)، احیا و توسعه جنگلی اصولی و با استفاده از سامانههای سطوح آبگیر (کاشت نهال در چالههای عمیق (با ابعاد یک مترمربع) و کاشت بذر گونههای پیشران در پشته چاله) و تدوین برنامه نگهداری از جنگلکاریهای انجام شده در یکدوره 2 تا 5 ساله بعد از کاشت (برنامه پایش و آبیاری در تابستان) برای استان کردستان و دیگر استانهای زاگرس شمالی پیشنهاد میشوند. از طرفی عمده پاسخهای مدیریتی به وضعیت موجود بوده و برای اثربخشی بیشتر اقدامات و برنامههای اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان، توصیه که به حذف یا مدیریت نیروهای پیشران توجه بیشتر شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پاسخ مدیریتی؛ تخریب جنگل؛ احیا و توسعه جنگل؛ زراعت چوب؛ کاهش سطح جنگل | ||
| مراجع | ||
|
1.Jazirehi, M. H., & Ebrahimi Rastaghi, M. (2023). Silviculture in Zagros. Tehran University Press, Tehran, 560p. [In Persian]
2.Haidari, M., Iranmanesh, Y., Jaafari, A., Pourhashemi, M., Henarah, J., Jahanpour, F., Derikvandi, A., & Fani, B. (2025a). The multidimensional influences of environmental factors on carbon storage: Evidence from Zagros Forests of Iran. Ecological Engineering. 212, 107523.
3.FAO. (2015). Forest and landscape restoration. 116p.
4.Forest resources assessment (FRA). (2020). Terms and definitions. Food and agriculture organization of the United Nations, Rome, Italy, 32p.
5.Jalili, T., Tarahi, A., & Delavari, A. (2013). Detecting land cover and land use changes in Zagros forests using satellite images and GIS between 1989 and 2020 (Case study: Dehdez heights). The First International Conference of IALE Iran, 29 Oct, 2013. Isfehan, Iran, 6p. 6.Haidari, M., Lotfalian, M., Tashakori, M., & Valipour, A. (2017). The policy of agroforestry systems in Baneh forest, Northern Zagros. Iranian Journal of Forest and Poplar Research. 25(2), 185-195. [In Persian]
7.Mahdavi, A., Rangin, S., Mehdizadeh, H., & Mirzaei Zadeh, V. (2017). Assessment of forest cover change trends and determination of the main physiographic factors on forest degradation in Ilam province (case study: Sirvan county). Iranian Journal of Forest and Range Protection Research. 15(1), 1-16. [In Persian]
8.Pazhouhan, I., Fazelpour, F., & Haidari, M. (2021). Investigating the Challenge of charcoal production from the Viewpoint of Specialists and Local Communities in Zagros Forests. Journal of Plant Ecosystem Conservation. 11(22), 206-218. [In Persian]
9.Haidari, M., Jaffari, A., Pourhashmi, M., & Hanareh, J. (2022). Analysis of forest restoration and development programs outside the north over a 15-year period. Sustainable Management of Hyrcanian Forests. 4(13), 22-17. [In Persian]
10.Haidari, M., Nosrati, Z., & Pourhashmi, M.( 2023). Increasing the efficiency of afforestation using appropriate planting holes and catchment surface systems. Quarterly Journal of Effectiveness of Baztab Tat. 6(2), 26-27. [In Persian]
11.Bandori, A., & Khosravipour, B. (2023). Investigating the effect of rural poverty on the destruction of Zagros forests. Geography and Human Relations. 6(1), 116-139. [In Persian]
12.Haidari, M. (2024). Challenges and capacities of the popular campaign to produce and plant one billion trees with the aim of promoting the planting and maintenance of forest seedlings in Kurdistan Province. Sustainable Management of Hyrcanian Forests. 6(2), 74-67. [In Persian] 13.Rashidi Tajhan, O., Hassanzad Navrodi, I., Haidari, M., & Pir Bavaghar, M. (2025). Application of DEPSIR analysis framework in the management of forest cover changes in Baneh county. Journal of Plant Ecosystem Conservation. 13(26), 55-69. [In Persian]
14.Haidari, M., Khosravi, S., & Maleki, S. (2026). Analysis of the two-year performance of Kurdistan Province in the popular campaign to produce and plant one billion trees. Sustainable Management of Hyrcanian Forests. 7(2), 69-78. [In Persian] 15.Spano, M., Gentile, F., Davies, C., & Lafortezza, R. (2017). The DPSIR framework in support of green infrastructure planning: A case study in Southern Italy. Land Use Policy.61, 242-250.
16.Akbari, M., Memarian, H., Nematollahi, E., Jafari shalamzari, M., Alizadeh, M., & Zakeri, D. (2020). Prioritizing policies and strategies for esertification risk management using MCDM–DPSIR approach in northeastern Iran. Environment, Development and Sustainability. 23, 2503-2523.
17.Gedefaw, A. A., Atzberger, C., Bauer, T., Agegnehu, S. K., & Mansberger, R. (2020). Analysis of land cover change detection in Gozamin District, Ethiopia: From Remote Sensing and DPSIR Perspectives. Sustainability. 12, 1-25.
18.Khemiri, K., Jebari, S., Mahdhi, N., Saidi, I., Berndtsson, R., & Bacha, S. (2022). Drivers of long-term land-use pressure in the Merguellil Wadi, Tunisia, Using DPSIR Approach and Remote Sensing. Land, 11(1), 138.
19.Gunawan, H., Setyawati, T., Atmoko, T., Rozza, S., Kwatrina, T., Yeny, I., & Kuswanda, W. (2024). A review of forest fragmentation in Indonesia under the DPSIR framework for biodiversity conservation strategies. Global Ecology and Conservation, 21, e02918.
20.Anonymous. (2020). Natural resources and watershed management organization, area of natural resources areas by province (2020). Website of the Natural Resources and Watershed Management Organization. 2p. [In Persian]
21.Maleki, S., Cerasa, G., Haidari, M., & Tavakoli, M. (2025). Impact of Andricus pseudomultiplicatus complex Galls (Hymenoptera: Cynipidae) on the mortality of Quercus libani trees in high-altitude Mediterranean forests. Journal of Sustainable Forestry. 44(10), 1181-1202.
22.Haidari, M., Jahanbazy Goujani, H., Maleki, S., Jaafari, A., Pourhashemi, M., Henarah, J., Rahimi, H., & Khanhasani, M. (2025b). Oak decline in the Zagros Forests: Temporal variation, severity, and environmental and stand structural drivers. Global Ecology and Conservation. 62, e03811.
23.Christian, P., Vogt-Nielsen, K., Rubik, F., & Søgaard Jørgensen, M. (2005). Development of indicators for an integrated product policy, Final Report, 07010401/2004/380896/ETU/G4, IPU, CASA and IÖW for th European Commission, 330 p.
24.Rasool, R., Fayaz, A., Shafigh, M. U., Singh, H., & Ahmed, P. (2021). Land use land cover change in Kashmir Himalaya: Linking remote sensing with an indicator based DPSIR approach. Ecological Indicators .125, e107447. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 114 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 92 |
||