دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

 آمار

تعداد نشریات14
تعداد شماره‌ها687
تعداد مقالات7,106
تعداد مشاهده مقاله11,203,214
تعداد دریافت فایل اصل مقاله10,198,010
نیک بخت دهکردی, اعظم, حاج امینی, محسن, آهنگری, فریدون, منگلی, فاطمه, گلستان, مقداد, زمانی, محسن, پور رحیمی, مسعود, پورعبداله, یوسف, رودباری, فرشید, خلیل تاش, رضا, بحرینی, ابوذر, قادری, محمدقادر, کاظمی پور, علی, عبدالشاهی, روح اله. (1405). بررسی عملکرد ارقام جدید و لاین‌های حاصل از برنامه به‌نژادی گندم در شرایط ارزوئیه کرمان. , 19(2), 51-67. doi: 10.22069/ejcp.2026.24108.2712
اعظم نیک بخت دهکردی; محسن حاج امینی; فریدون آهنگری; فاطمه منگلی; مقداد گلستان; محسن زمانی; مسعود پور رحیمی; یوسف پورعبداله; فرشید رودباری; رضا خلیل تاش; ابوذر بحرینی; محمدقادر قادری; علی کاظمی پور; روح اله عبدالشاهی. "بررسی عملکرد ارقام جدید و لاین‌های حاصل از برنامه به‌نژادی گندم در شرایط ارزوئیه کرمان". , 19, 2, 1405, 51-67. doi: 10.22069/ejcp.2026.24108.2712
نیک بخت دهکردی, اعظم, حاج امینی, محسن, آهنگری, فریدون, منگلی, فاطمه, گلستان, مقداد, زمانی, محسن, پور رحیمی, مسعود, پورعبداله, یوسف, رودباری, فرشید, خلیل تاش, رضا, بحرینی, ابوذر, قادری, محمدقادر, کاظمی پور, علی, عبدالشاهی, روح اله. (1405). 'بررسی عملکرد ارقام جدید و لاین‌های حاصل از برنامه به‌نژادی گندم در شرایط ارزوئیه کرمان', , 19(2), pp. 51-67. doi: 10.22069/ejcp.2026.24108.2712
نیک بخت دهکردی, اعظم, حاج امینی, محسن, آهنگری, فریدون, منگلی, فاطمه, گلستان, مقداد, زمانی, محسن, پور رحیمی, مسعود, پورعبداله, یوسف, رودباری, فرشید, خلیل تاش, رضا, بحرینی, ابوذر, قادری, محمدقادر, کاظمی پور, علی, عبدالشاهی, روح اله. بررسی عملکرد ارقام جدید و لاین‌های حاصل از برنامه به‌نژادی گندم در شرایط ارزوئیه کرمان. , 1405; 19(2): 51-67. doi: 10.22069/ejcp.2026.24108.2712

بررسی عملکرد ارقام جدید و لاین‌های حاصل از برنامه به‌نژادی گندم در شرایط ارزوئیه کرمان

مجله تولید گیاهان زراعی
مقاله 3، دوره 19، شماره 2، تیر 1405، صفحه 51-67    اصل مقاله (1.11 M)
نوع مقاله: مقاله کامل علمی- پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22069/ejcp.2026.24108.2712
نویسندگان
اعظم نیک بخت دهکردی* 1؛ محسن حاج امینی2؛ فریدون آهنگری2؛ فاطمه منگلی2؛ مقداد گلستان3؛ محسن زمانی3؛ مسعود پور رحیمی3؛ یوسف پورعبداله2؛ فرشید رودباری4؛ رضا خلیل تاش4؛ ابوذر بحرینی2؛ محمدقادر قادری5؛ علی کاظمی پور6؛ روح اله عبدالشاهی7
1استادیار ،پژوهشکده فناوری تولیدات گیاهی، پژوهشگاه افضلی‌پور، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
2بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان، کرمان، ایران
3شرکت سوم شعبان، ارزوئیه، ایران
4بخش مدیریت زراعت، سازمان جهاد کشاورزی شهرستان ارزوئیه، ارزوئیه، ایران
5استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
6استادیار، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
7دانشیار ، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
چکیده
سابقه و هدف: بهبود عملکرد و پایداری محصولات زراعی از مهم‌ترین اهداف برنامه‌های به‌نژادی است. با توجه به افزایش جمعیت و محدودیت منابع آب و خاک، معرفی ارقام جدیدی که بتوانند در شرایط اقلیمی مختلف عملکرد مناسبی داشته باشند، ضرورت دارد. گندم یکی از مهم‌ترین غلات در سطح جهان است که که بخش قابل توجهی از کالری دریافتی روزانه را تشکیل می‌دهد و به همین دلیل تولید پایدار و افزایش عملکرد آن همواره مورد توجه سیاست‌گذاران بخش کشاورزی بوده است. توسعه گونه‌های جدید و بهبود یافته گندم با عملکرد دانه بالا و سازگار با محیط زیست برای حفظ و افزایش امنیت غذایی در مواجهه با چالش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی و رشد جمعیت ضروری است.
مواد و روش‌ها: در این پژوهش دو رقم مورد کشت در منطقه (سیروان و خلیل)، 8 رقم جدید گندم نان (اوج، مهرگان، رخشان، آینه، سحر، جلال، بهاران و ستاره) 4 لاین جدید حاصل از برنامه‌های به‌نژادی گندم در دانشگاه شهید باهنر کرمان (روشن سنبله بزرگ، روشن پاکوتاه، مهدوی زودرس و اکسکلیبر پابلند) مورد مطالعه قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 4 تکرار اجرا شد. هر کرت شامل 25 ردیف با طول 15 متر و فاصله ردیف‌ها 10 سانتی‌متر بود. صفات عملکرد و اجزای عملکرد، ارتفاع بوته، و صفات فنولوژیک (روز تا گلدهی، روز تا رسیدگی، طول دوره پرشدن دانه) در طول دوره رشد و در زمان برداشت اندازه‌گیری شدند.
یافته‌ها: بر اساس نتایج این پژوهش رقم اوج با ترکیب مناسبی از عملکرد بالا (61/7 تن در هکتار) و صفات فنولوژیک مطلوب، بهترین عملکرد را در شرایط ارزوئیه داشته است. این رقم با ارتفاع 75/104 سانتی‌متر، دوره گلدهی 107 روز و رسیدگی 75/143 روز، قابلیت فرار از تنش‌های انتهایی فصل را دارد که یکی از مهم‌ترین استراتژی‌های سازگاری با شرایط خشک محسوب می‌شود. همچنین، رقم مهرگان با عملکرد 18/7 تن در هکتار و ویژگی‌های مطلوب فنولوژیک، گزینه مناسب دیگری برای کشت در این منطقه محسوب می‌شود. این رقم با ارتفاع متوسط (75/104 سانتی‌متر) و دوره پر شدن دانه مناسب (38 روز)، تعادل مطلوبی بین عملکرد و سازگاری با شرایط محیطی نشان داده است. هر دو رقم نسبت به رقم شاهد سیروان اختلاف معنی داری نشان ندادند ولی رقم اوج نسبت به رقم شاهد خلیل تفاوت معنی-داری نشان داد. نتایج نشان داد ستاره با عملکرد 59/3 تن در هکتار ضعیف‌ترین رقم در این شرایط بود.
نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان داد ارقام جدید و لاینهای به‌نژادی در دانشگاه باهنر هیچکدام برتری معنی‌داری نسبت به رقم شاهد سیروان نداشتند. این نتایج نشان می‌دهد در شرایط بهینه زراعی پیشرفت به‌نژادی کند شده است و افزایش معنی‌داری رخ نداده است. رقم ستاره ضعیف‌ترین رقم در شرایط ارزوئیه بود و ضعف عملکرد این رقم می‌تواند به ارتفاع خیلی کم (79 سانتی‌متر) این رقم مربوط باشد. اگرچه اختلاف عملکرد ارقام اوج و مهرگان با رقم شاهد سیروان از لحاظ آماری معنی‌دار نبود، کاشت آنها در منطقه ارزوئیه می‌تواند تنوع رقم در منطقه را افزایش دهد و این امر در پیشگیری از اپیدمی آفات و بیماریها می‌تواند موثر واقع شود.
کلیدواژه‌ها
ارتفاع گیاه؛ ارقام گندم؛ صفات فنولوژیک؛ عملکرد دانه
مراجع
  1. Javaheri, M. A. (2022a). Evaluation of several novel bread wheat cultivars in Kerman province's warm regions. Agriculture, Environment & Society, 2(1), 71–76.
  2. Shahbazi Homounlu, K., Ebadi, A., Farzaneh, S., & Khodarahmi, M. (2024). Evaluation of bread wheat cultivars and lines under normal irrigation and drought stress. Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, 34(1), 205–219. https://doi.org/10.22034/saps.2022.53889.2939 [In Persian]
  3. FAO. (2023). The state of food security and nutrition in the world 2023 (SOFI 2023). Food and Agriculture Organization of the United Nations.
  4. Dadrasi, A., Chaichi, M., Nehbandani, A., Sheikhi, A., Salmani, F., & Nemati, A. (2023). Addressing food insecurity: An exploration of wheat production expansion. PLoS ONE, 18(12), e0290684.
  5. FAO. (2021). Food and Agriculture Organization of the United Nations. Retrieved July 28, 2022, from https://www.fao.org/statistics/en
  6. Mondal, S., Singh, R. P., Mason, E. R., Huerta-Espino, J., Autrique, E., & Joshi, A. K. (2016). Grain yield, adaptation and progress in breeding for early-maturing and heat-tolerant wheat lines in South Asia. Field Crops Research, 192, 78–85.
  7. Alipour, H., Bihamta, M. R., Mohammadi, V., Peyghambari, S. A., Bai, G., & Zhang, G. (2017). Genotyping-by-sequencing (GBS) revealed molecular genetic diversity of Iranian wheat landraces and cultivars. Frontiers in Plant Science, 8, 1293.
  8. Karabekovna, I. V. (2023). Evaluation of wheat (Triticum aestivum L.) lines for drought tolerance in Kyrgyzstan. Emirates Journal of Food and Agriculture, 35, 436–441.
  9. Javaheri, M. A. (2022b). Identification of bread and durum wheat varieties suitable for planting in Orzuiyeh region of Kerman province. Journal of Crop Science Research in Arid Regions, 4(1), 87–95. [In Persian]
  10. Semiromi, J. T., Amirizadeh, S., & Meighani, H. (2024). New simple approach to the site-specific prediction of grapevine (Vitis vinifera) phenological phases (the case of Kerman, Iran). Agricultural and Forest Meteorology, 353, 110057.
  11. Dehghani Dashtabi, R., Mirhashemi, S., Jahani, M., & Haghighatjou, P. (2021). The role of irrigation management on wheat water productivity (case study: Arzooieh city of Kerman). Iranian Journal of Soil and Water Research, 52(7), 1931–1940. [In Persian]
  12. Omrani, A., Omrani, S., Khodarahmi, M., Shojaei, S. H., Illés, Á., Bojtor, C., Mousavi, S. M. N., & Nagy, J. (2022). Evaluation of grain yield stability in some selected wheat genotypes using AMMI and GGE biplot methods. Agronomy, 12(5), 1130.
  13. Mohammadi, R., Abdipour, M., Rahmati, M., Armion, M., Mehri, N., & Mehraban, A. (2025). Genotype × environment interaction analysis and climatic factors impacts on grain yield in rainfed durum wheat trials in Iran. BMC Plant Biology, 25(1), 1065.
  14. Johari-Pireivatlou, M., & Maralian, H. (2011). Evaluation of 10 wheat cultivars under water stress at Moghan (Iran) condition. African Journal of Biotechnology, 10(56), 10900–10905.
  15. Hosseini, A. D., Dadkhodaie, A., Heidari, B., & Kazemeini, S. A. (2020). Evaluation of a hexaploid wheat collection (Triticum aestivum L.) under drought stress conditions using stress tolerance indices. Annual Research and Review in Biology, 34(6), 1–10.
  16. Mohammadi, R., & Amri, A. (2013). Genotype × environment interaction and genetic improvement for yield and yield stability of rainfed durum wheat in Iran. Euphytica, 192(2), 227–249.
  17. Tabatabai, S. M. T., Solouki, M., Fakhery, B., Esmailzadeh-Moghaddam, M., & Mehdinezhad, N. (2017). Evaluation of grain yield of recombinant inbred lines of bread wheat (Triticum aestivum L.) derived from SeriM82/Babax cross under drought stress conditions. Iranian Journal of Crop Sciences, 19(4), 270–283. [In Persian]
  18. Roostaei, M., Jafarzadeh, J., Roohi, E., Nazary, H., Rajabi, R., Mohammadi, R., Khalilzadeh, G. R., Sief, F., Mirfatah, S. M. M., Sief Amiri, S., Hatamzadeh, H., & Ahmadi, M. M. (2022). Genotype × environment interaction and stability analyses of grain yield in rainfed winter bread wheat. Experimental Agriculture, 58, e37.
  19. Mehraban, A., Tobe, A., Gholipouri, A., Amiri, E., Ghafari, A., & Rostaii, M. (2019). The effects of drought stress on yield, yield components, and yield stability at different growth stages in bread wheat cultivar (Triticum aestivum L.). Polish Journal of Environmental Studies, 28(2), 739–748. https://doi.org/10.15244/PJOES/85350
  20. Beral, A., Rincent, R., Le Gouis, J., Girousse, C., & Allard, V. (2020). Wheat individual grain-size variance originates from crop development and from specific genetic determinism. PLoS ONE, 15(3), e0230689.
  21. Wasaya, A., Manzoor, S., Yasir, T. A., Sarwar, N., Mubeen, K., Ismail, I. A., Raza, A., Rehman, A., Hossain, A., & El Sabagh, A. (2021). Evaluation of fourteen bread wheat (Triticum aestivum L.) genotypes by observing gas exchange parameters, relative water and chlorophyll content, and yield attributes under drought stress. Sustainability, 13(9), 4799. https://doi.org/10.3390/su13094799
  22. Brinton, J., & Uauy, C. (2019). A reductionist approach to dissecting grain weight and yield in wheat. Journal of Integrative Plant Biology, 61(3), 337–358.
  23. Moayedi, A. A., Boyce, A. N., & Barakbah, S. S. (2010). The performance of durum and bread wheat genotypes associated with yield and yield component under different water deficit conditions. Australian Journal of Basic and Applied Sciences, 4(1), 106–113.
  24. Moosavi, S. S., Nazari, M., Chaichi, M., & Jamshidi Goharrizi, K. (2020). The most effective yield-components associated with increasing yield of wheat (Triticum aestivum L.) under terminal drought stress conditions. Desert, 25(2), 139–146. https://doi.org/10.22059/jdesert.2020.79251
  25. Joudi, M., Ahmadi, A., & Mohammadi, V. (2017). Changes in stem and spike related traits resulting from breeding in Iranian wheat cultivars: Associations with grain yield. Czech Journal of Genetics and Plant Breeding, 53(3), 107–113. https://doi.org/10.17221/178/2016-CJGPB
  26. Pour-Aboughadareh, A., Mohammadi, R., Etminan, A., Shooshtari, L., Maleki-Tabrizi, N., & Poczai, P. (2020). Effects of drought stress on some agronomic and morpho-physiological traits in durum wheat genotypes. Sustainability, 12(14), 5610. https://doi.org/10.3390/su12145610
  27. Gulino, D., & Lopes, M. S. (2024). Phenological adaptation of wheat varieties to rising temperatures: Implications for yield components and grain quality. Plants, 13(20), 2929. https://doi.org/10.3390/plants13202929
  28. Fleury, D., Jefferies, S., Kuchel, H., & Langridge, P. (2010). Genetic and genomic tools to improve drought tolerance in wheat. Journal of Experimental Botany, 61(12), 3211–3222.
  29. Golkari, S., Hagparast, R., Roohi, E., Mobasser, S., Ahmadi, M. M., Soleimani, K., Khalilzadeh, G., Abedi-Asl, G., & Babaei, T. (2016). Multi-environment evaluation of winter bread wheat genotypes under rainfed conditions of Iran using AMMI model. Crop Breeding Journal, 6(2), 17–31. https://doi.org/10.22092/cbj.2016.107104
  30. Mohammadi, M., Ghojigh, H., Khanzadeh, H., Hosseinpour, T., & Armion, M. (2016). Assessment of yield stability of spring bread wheat genotypes in multi-environment trials under rainfed conditions of Iran using the AMMI model. Crop Breeding Journal, 6(2), 59–66.
  31. Alhag, D. D., Rashidi, V., Aharizad, S., Farahvash, F., & Mirshekari, B. (2022). The traits affecting wheat grain yield and determining tolerant genotypes using drought indices. Cereal Research Communications, 50(4), 627–636. https://doi.org/10.1007/S42976-021-00225-2
  32. Lopes, M. S., Royo, C., Alvaro, F., Sanchez-Garcia, M., Ozer, E., Ozdemir, F., Karaman, M., Roustaii, M., Jalal-Kamali, M. R., & Pequeno, D. (2018). Optimizing winter wheat resilience to climate change in rainfed crop systems of Turkey and Iran. Frontiers in Plant Science, 9, 563.
  33. Rabieyan, E., Bihamta, M. R., Moghaddam, M. E., Alipour, H., Mohammadi, V., Azizyan, K., & Javid, S. (2023). Analysis of genetic diversity and genome-wide association study for drought tolerance related traits in Iranian bread wheat. BMC Plant Biology, 23(1), 431.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 107
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 83


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب